علل ورود چهار تاقی گنبد دار به مساجد شبستانی ایرانی بخش دوم

نوشته شده توسط 
رای دادن به این مورد
(0 آرا)

علل ورود چهار تاقی گنبددار به مساجد شبستانی ایرانی ( بخش دوم )

الگوی شبستانی مسجد دارای سادگی - مردم واری خاصی بود. در کنار سادگی، این نقشه دارای معایبی نیز بود. از جمله آن رواقهای متخدالشکل و عدم تأکید مناسب به جهت قبله می باشد. زیرا یکی از ویژگیهای مهم مساجد که تأثیر بسزایی در شکل گیری ساختار و اجزا و نیز کلیت آن دارد، نحوه قرار گیری مسجد نسبت به جهت قبله است.از قرون اولیه اسلامی، در ایران نمونههای کمی برای مطالعه نحوه تأکید برجهت قبله در مساجد وجود دارد. اما همین شواهد اندک نشان می دهد که معماران ایرانی در ساخت نخستین مساجد شبستانی با عریض نمودن رواق مرکزی متصل به شبستان اصلی و بالا بردن ارتفاع ان، سعی در تاکید بر جهت قبله داشتند. که نمونه آن مسجد تاریخانه دامغان می باشد.معماران سلجوقی با حذف چند ردیف از ستونهای شبستان و ایجاد چهارتاقی گنبدداری که جهت محراب را نیز نشان می داد، جهت قبله را مشخص کردند. بدین ترتیب این مرکز عبادی همراه با ایوان جلوی آن مجموعه کاملی را در مساجد ایجاد نمود. که بعدها در سایر کاربری ها چون مدارس، کاروانسراها و .. نیز مورد استفاده قرار گرفت.

طرح چهار ایوانی ویژگی های ارزندهای را وارد معماری ایرانی کرد. نخست ایوان را به عنوان فضایی نیمه پا و حد واسط بین فضای بسته داخل و باز حیاط قرار داد که باعث شد اصل سلسله مراتب دسترسی از فضای باز به بسته رعایت شود، ضمناً مانع از تبادل شدید حرارتی به فضای باز و بسته گردید. دیگر آنکه ویژگیهای اقلیمی مناطق مختلف کشور به گونهای است که بسیاری از ماههای سال زندگی و کار در ایوان دلچسب تر از فضای باز یا بسته میباشد. قرارگیری ایوان در جوانب مختلف حیاط آن را برای اوقات مختلف روز و سال مناسب می کند. مثلاً زمستانها ایوان شمالی و تابستان ها ایوان جنوبی بیشتر مورد استفاده قرار میگیرند. به همین دلیل این الگو با ویژگیهای اقلیمی ایران همساز شد و سالها نقشه بسیاری از طرح های معماری ایران قرار گرفت.

عناصر مشترک در مساجد طورکلی، نظاجد دارای عناصر مشترکی هستند که آنها را از سایر بناها متمایز میسازد. این عناصر مشترک عبارتند از : ورودی، صحن، ایوان، مناره، گنبد، شبستان و محراب. باید توجه داشت که بعضی از مساجد فاقد صحن و مناره هستند، مانند مسجد شیخ لطف الله اصفهان و تعدادی از مساجد اولیه اسلامی نیز گنبد ندارند مانند تاریخانه دامغان، اما هیج مسجدی نمی تواند محراب نداشته باشد. بنابراین کلیه عناصر ذکر شده به نوعی، کم یا زیاد در ساختمان مساجد به کار گرفته شدهاند. مثلاً بعضی از مساجد دارای چندین محراب هستند مانند مسجد جامع اصفهان که محراب دارد ولی همهٔ مساجد دارای حداقل یک محراب در جهت قبله می باشند.

خواندن 2469 بار

لطفاً این مطلب را به اشتراک بگذارید

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

ارسال نظر

کادرهایی که با علامت (*) مشخص شده اند وارد کردن اطلاعات در آنها الزامی می باشد. کد HTML مجاز نیست.

عضویت در خبرنامه

تماس با ما

  • قاسمپور 0060167933913
  • greatmemar@yahoo.com
  • فرم تماس با ما
  • آیدی یاهو: greatmemar آیدی اسکایپ: greatmemar8570