کلانشهرها در ایران بخش اول

نوشته شده توسط 
رای دادن به این مورد
(0 آرا)

کلانشهرها در ایران:

آنچه که تحت عنوان شهرسازی دوره ی جدید همچون موجی فراگیر از تهران آغاز شد و به شهرهای بزرگ و سپس سراسر کشور رسید، چیزی جز انعکاس تحولات شهرهای غربی طی دوران انقلاب صنعتی نبود، که البته با توجه الگو برداریهای صرفا تقلیدی و بدون در نظر گرفتن ویژگیهای فرهنگی، اجتماعی و اقلیمی شهرهای کشور نتایجی را به بار آورد که امروزه بویژه کلانشهرهای ما با آن دست و پنجه نرم می کنند.

جرج زیمل نخستین متفکری است که پس از امعان نظر در خصوص کارکرد فیزیکی شهرها، حیات و محتوای فرهنگی در کلانشهرهای جدید را به عنوان متغیری مستقل وارد بررسی های خود می کند. در دیدگاه زیمل کلانشهرها هم مظهر نوگرایی، توسعه ی عقلانیت، رشد فن و صنعت و رونق اقتصادند و هم به مکانهای هویت زدایی شهرنشینان، از خود بیگانگی افراد و مسخ ارزشهای عالی تبدیل شده اند. مهمترین موضوع از نظر زیمل، جایگاه فرد در نظام فرهنگی-اجتماعی موجود در کلان شهر است. او معتقد است: « فرد در برابر فروکشیده شدن و خرد شدن بوسیله ی مکانیزم اجتماعی تکنولوژیک مقاومت می کند. جستجوگرِ چیستیِ معنای درونی زندگی جدید و محصولات آن و روح به اصطلاح کالبد فرهنگی، باید به دنبال حل معادله ای باشد که ساختارهایی نظیر کلانشهر میان فرد و محتواهای فرافردی زندگی برقرار کرده است» (موسوی، 1388: 62).

کلانشهرهای ایران حاصل فرایندی است که‌ به منظور استفاده از صرفه‌جوییهای معیارگونه به جذب‌ جمعیّت و فعّالیت در درون خود می‌پردازد. این شهرها در مقطعی از فرایند توسعه و تمرکز خود، با افزایش‌ هزینه‌های ناشی از تمرکز، بخشی از جمعیّت و فعّالیتهای‌ خود را در فضاهای پیرامونی پخش می‌کنند و بدین ترتیب، مجموعه‌های شهری پیرامون خود را به وجود می‌آورند (نصیری و دیگران، 246). آغاز شکل گیری کلانشهرها در ایران را می توان به نوعی از اصلاحات ارضی دهه ی 40 بدین سو دانست.

تأثیرات متقابل تحولات شهر و روستا در این دوره به شکل حلقه ای از روابط علت و معلول درآمد و باعث تشدید شهرنشینی و مهاجرتهای داخلی در این دوره شد. روابط علت و معلول شهرنشینی در این دوره، از حیث ماهیت، مشابه دوران پیش از اصلاحات ارضی است، با این تفاوت که ابعاد آن به مراتب گسترده تر می شود. در این دوره، رونق شهری از یک سو و کاهش اهمیت کشاورزی و فروپاشی روابط سنتی در روستا از سوی دیگر به روندهای مهاجرتی نیز دامن زد (حسامیان و دیگران، 1363: 62-59). بدین ترتیب و در صورتیکه جمعیت را به عنوان ملاک در نظر بگیریم، زمینه ی لازم جهت شکل گیری کلانشهرهای ایران، بوجود آمد.

تغییرات اساسی در خصوصیات کالبدی و ویژگی های فرهنگی و اجتماعی شهرهای ایران از انقلاب مشروطیت آغاز شد و از دهه ی 1300 شمسی با پذیرش مدرنیته و پیروی از الگوهای غربی، تغییرات وسیع تر آغاز شد. همانگونه که ذکر شد با توجه به اینکه این تحولات که عمدتا بدون زمینه سازی فرهنگی و ساختاری و در بیشتر موارد فقط با تقلید از الگوهای غربی و دنیای سرمایه داری، صورت گرفت، سبب از هم گسیختگی بافت قدیمی شهرهای ایران شد که طی سالیان دراز و با ابتکار، خلاقیت و به صورت درون زا، بنیان گذاشته شده بودند. در این بخش از نوشتار به ذکر خلاصه ای از تحولات شهری که طی 100 سال اخیر و از دوره ی مشروطه تا به امروز صورت گرفته پرداخته می شود.

خواندن 1435 بار

لطفاً این مطلب را به اشتراک بگذارید

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

ارسال نظر

کادرهایی که با علامت (*) مشخص شده اند وارد کردن اطلاعات در آنها الزامی می باشد. کد HTML مجاز نیست.

عضویت در خبرنامه

تماس با ما

  • قاسمپور 0060167933913
  • greatmemar@yahoo.com
  • فرم تماس با ما
  • آیدی یاهو: greatmemar آیدی اسکایپ: greatmemar8570