کلانشهرها در ایران بخش دوم

نوشته شده توسط 
رای دادن به این مورد
(0 آرا)

دوره ی مشروطه:

نظام شهری ایران که برخاسته از ساختار سیاسی، اقتصادی و اجتماعی جامعه ی کهن ایران و متأثّر از عوامل بیرونی است در گذر تاریخ، فراز و فرودهای بسیار داشته است. به همین سبب کاوش‌ درباره ی این نظام شهری بدون در نظر گرفتن عوامل‌ گوناگون بیرونی و درونی امکان‌پذیر نیست. تا پیروزی انقلاب مشروطه در ایران، اداره ی شهرها به دست کسانی بود که از سوی شاه یا وابستگان به او عهده‌دار مدیریّت شهرها می‌شدند و با عناوین‌ کلانتر، محتسب، داروغه و...مدیریّت شهر را بر عهده می‌گرفتند. شهرنشینی نیز رشدی کُند و آرام‌ داشت و به همین سبب مسایل آن نیز اندک بود. با انقلاب مشروطه، حکومتی تازه در پهنه‌های‌ سیاسی، اقتصادی و اجتماعی جامعه آغاز شد که بر زندگی شهری هم اثر گذاشت (لطیفی، 1384: 146).

اگرچه دوره ی قاجار مترادف با تغییرات عمده ی اقتصادی-اجتماعی و سیاسی در مقیاس جهانی است و با اینکه شدت این تغییرات و پیوند مرحله به مرحله اقتصاد ایران با سرمایه داری جهانی با چنان سرعتی انجام می گیرد که دولت قاجار مجالی برای تدوین سیاستهای شهرگرایی نمی یابد، این دولت موفق می شود مهر و نشان خود را بر پیکره ی پایتخت و به تبع آن مراکز ایالت بزند. در زمان حکومت فتحعلی شاه قاجار و در واقع با شروع عصر تأثیر پذیری ایران از اروپا دو واقعه ی مهم تاریخی است که به نحو کاملا بارزی باب نشر تفکر اروپایی و به اصطلاح «تجدد» را می گشاید.

اقدامات اصلاح طلبانه ی میرزا تقی خان امیر کبیر در زمینه ی ایجاد سازمان دیوانی جدید و باب روزگار و سفرهای سلطان و اعضای هیئت حاکمه به اروپا، حضور معلمین و مهندسین اروپایی در مدرسه دارلفنون به عنوان اولین مدرسه عالی، بستری مناسب برای بسط و نشر فرهنگ اروپایی و شهرنشینی و شهرسازی ناشی از آن است (حبیبی، 1386: 179).

به علاوه در زمان فتحعلی شاه تغییرات تازه ای در جهت توسعه ی کالبدی و نهادهای شهری به وجود آمد که مظاهر عمده ی آن عبارت است از: ساخت و سازهای جدید، سرآغاز نفوذ تمدن اروپایی و پدیده ی ییلاق نشینی گرایش به باغ سازی و عمارت سازی در اطراف شهر. در دوره ی سلطنت پنجاه ساله ی ناصرالدین شاه نظام اقتصادی و اجتماعی ایران به شدت تحت تأثر تحولات بین المللی قرار گرفت. در نتیجه، تغییرات چشمگیری در پویش شهر نشینی و نظام شهرسازی به ویژه در پایتخت کشور بوجود آمد. در این دوره سه عامل اصلی توسعه ی شهری یعنی تحرک اقتصادی، تمرکز اداری و سیاسی و موقعیت ارتباطی به نحو بی سابقه ای در تهران تقویت گردید. به دنبال آن، توسعه ی کالبدی شهر شتاب پیدا کرد و نوسازی ساختاری و سیمای آن به یک ضرورت بدل شد که دخالت مستقیم دولت را مطرح ساخت (مهدیزاده، 1381: 18-17).

اولین بار در این دوره است که خیابان نه فقط به عنوان تفرجگاه بلکه به عنوان مکان تجارت و بازرگانی نقش بازی خواهد کرد. خیابانها با بدنه های ساخته شده در طرفین که رو به خیابان دارند، سازمان کالبدی-فضایی ممتدی را تشکیل می دهند. خیابان در این دوره به عنوان فضای شهری با هویت زنده خود را مطرح می کند و سعی بر آن دارد که مظهر تجدد طلبی دولت قاجار در دوره ی ناصری باشد.

خواندن 1468 بار

لطفاً این مطلب را به اشتراک بگذارید

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

ارسال نظر

کادرهایی که با علامت (*) مشخص شده اند وارد کردن اطلاعات در آنها الزامی می باشد. کد HTML مجاز نیست.

عضویت در خبرنامه

تماس با ما

  • قاسمپور 0060167933913
  • greatmemar@yahoo.com
  • فرم تماس با ما
  • آیدی یاهو: greatmemar آیدی اسکایپ: greatmemar8570