کلانشهرها در ایران بخش سوم

نوشته شده توسط 
رای دادن به این مورد
(0 آرا)

دوران پهلوی اول و دوم:

آغاز دگرگونیهای شدید و تأثیرپذیری از رشد سرمایه داری را می توان از اوایل حکومت پهلوی دانست. چرا که در زمان حکومت قاجار، سرمایه داری نتوانست آنطور که می خواست بر اقتصاد و جامعه ی ایران حاکم شود. با افول نظام فئودالی در ایران، نطام سرمایه داری به مرور زمان، انعکاس شرایط اقتصادی و اجتماعی خود را به شکل ایجاد کارخانه ها، بانک ها، راه آهن و راههای ارتباطی، خطوط تلگراف، ساختمانهای اداری و وزارتخانه ها، هتلها، سینماها، مدرسه ها، پادگانها و مراکز نظامی به صورت انجام تغییراتی در شهرها نمایاند.

این تحولات آنچنان با سرعت صورت می گرفت که به همراه عدم کارایی و کفایت طراحان و برنامه ریزان و مسئولین، منجر به شکلگیری و تکوین شهرهایی شد که عدم توانایی خود را در تأمین اغلب خواسته ها و نیازهای شهروندان در بیشتر عرصه های حیات اجتماعی به اثبات رساندند. در این میان اقدامات شهرسازی اولیه حکومت پهلوی با تحمیل الگوهای غیر قابل انعطاف و صلب شهرسازی در شکل قوانین نوسازی و بهسازی شهری، به تخریب ناشیانه و غیر قابل کنترل بافتهای قدیمی، با ارزشهای فرهنگی، معماری و تاریخی منجر شد. طرحهای کلیشه ای و همانند و همشکل، موسوم به طرحهای جامع شهری در سرتاسر ایران به اجرا در آمد (خاکساری، 1388: 23-22).

اما چه عاملی سبب توجه دستگاه حکومت پهلوی به شهرها شده بود در حالیکه در پایان دوره ی حکومت رضاخان جمعیت شهر نشین از 28 درصد به 4/29 درصد جمعیت کل کشور رسید و فقط 4/1 درصد افزایش یافته بود؟ (آمار برگرفته از حسامیان و دیگران، همان: 43).

رضاخان که در آغاز سلطنت خود را فردی طرفدار سنت نشان می داد پس از چندی نیات تجددطلبانه خود را آشکار ساخت و تغییرات فراوانی را که به نظر وی برای پیشرفت و مدرن کردن جامعه لازم بود، به اجرا در آورد. الگوهایی که مدرن، حیات بخش و غیر قابل انعطاف تلقی می شدند. بنابراین مهمترین علت توجه به شهرها این بود که مدرن نمایی بدون اصلاح چهره ی آنها غیر ممکن پنداشته می شد. از طرف دیگر «گسترش و یکپارچه کردن بازار شهری» نیز از دلایل توجه گروه حاکم به شهرها، محسوب می شد. اصلاح و گسترش راهها، تعویض معابر، جراحیهای کالبدی شهر و ... سبب یکپارچگی و هماهنگی بازار و تسهیل گردش کالا و سرمایه در این بازار که مهمترین کارکردش انتقال مازاد اقتصادی مناطق روستایی به خارج و وارد کردن مصنوعات خارجی بود، گردید. بنابراین می توان نیاز دستگاه حاکم به تجلی کالبدی مقاصد تجددطلبانه و زمینه سازی برای ادغام کامل اقتصاد ملی ایران در اقتصاد جهانی را از مهمترین دلایل توجه به شهرها در این دوره سرنوشت ساز حیات ایرانی، دانست (سعیدی رضوانی، 1371: 142).

معماری عهد پهلوی اول با نگرش خاصی خصوصا احیای حس ملی گرایی و فرار از عصر ملال آور و رو به افول قاجاریه و سرعت بخشیدن به آبادانی با وجود کمبود نیروی انسانی متخصص و نیز بضاعت کم و وضعیت اقتصادی نا مناسب در فاصله ی دو جنگ جهانی خانمان سوز که هر دو تأثیرات منفی خود را بر ایران تحمیل کرده بودند، آغاز گردید. در این دوران هر آنچه در معماری و شهرسازی ایران اتفاق افتاده بدست عده ی قلیلی از معماران مهندس غیر ایرانی همچون آندره گدار و مارکف روسی و مهندسین آلمانی برای ساخت راه آهن و سایر بناهای مورد نیاز آن زمان و نیز عده ای از تحصیلکرده های اروپا صورت گرفته است. بوجود آمدن حکومت جدید با نگرش تجدد خواهی و نوسازی شهرها و شریانهای اصلی حمل و نقل با همان نگرش کلی به احیاء معماری قرون بسیر دور و استفاده از قوانین مدنی اروپایی و دستاوردهای آن سبب شد که حکومت وقت تحولات و فعالیتهای جدیدی ایجاد نماید. این در حالی است که بخش خصوصی تحرک قابل ملاحظه ای از خود نشان نداد و تحول بنیادی ظهور نکرد و از فرصتها استفاده ی کامل به عمل نیامد. (نصر، 1383: 13-12).

خواندن 1405 بار

لطفاً این مطلب را به اشتراک بگذارید

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

ارسال نظر

کادرهایی که با علامت (*) مشخص شده اند وارد کردن اطلاعات در آنها الزامی می باشد. کد HTML مجاز نیست.

عضویت در خبرنامه

تماس با ما

  • قاسمپور 0060167933913
  • greatmemar@yahoo.com
  • فرم تماس با ما
  • آیدی یاهو: greatmemar آیدی اسکایپ: greatmemar8570